Onderzoeksbalans Onroerend Erfgoed Vlaanderen

Bouwen door de Eeuwen heen heeft van bij het begin ruim aandacht besteed aan landelijke architectuur. Dit type is in de hele reeks ruim vertegenwoordigd. In de delen van Vlaams-Brabant dient men in acht te nemen dat 19de- en 20ste-eeuwse boerderijen ontbreken. Bescheiden hoeves worden in de oudste delen vaak niet opgenomen. Opvallend is ook dat men zich in de oudste delen streek per streek vooral richt op een specifiek type zoals bijv. leembouw en daarbij de andere, "gewonere" types soms uit het oog verliest.

Wetenschappelijke publicaties over landelijke erfgoed zijn nauwelijks voorhanden. Inventarissen zijn er niet, behalve de klassiekers van Tréfois, waaronder een aantal fotoboeken die als inventaris opgevat zijn. Deze inventarissen en de bijhorende typologische en vormgerichte indeling van de hoevetypes zijn dringend aan actualisatie toe. 1 2 3 Ze hebben nog absoluut hun waarde, omdat ze goed weergeven welke hoeves toen al als waardevol beschouwd werden en omdat ze interessant beeldmateriaal bevatten. De publicatie van Goedseels "Op land gebouwd" werkt grosso modo op dezelfde manier verder en geeft ook een selectie van de meest typische hoeves per streek. 4 Ronse en Raison zijn een belangrijke bron voor West-Vlaanderen. 5 Auteurs als Laenen, Weyns De Maesschalkck en Claerhout zorgen samen voor een goed overzicht van de verschillende boerderijtypes in België. Nergens echter een volledige, systematische inventarisatie.

Sinds juli 2003 is een inventarisatieproject bezig omtrent bakovens: "Red de Bakovens." Deze inventarisatie behelst zowel de bestaande als de verdwenen bakovens voor privégebruik, waarbij momenteel 2 746 bestaande bakovens geïnventariseerd werden. Rond dit project werd een databank gebouwd die beschikbaar is via de website van het Museum van Oude Technieken. Deze databank wordt samengesteld met gegevens die vrijwilligers op een beschikbare invulfiche kunnen noteren.
De doelstellingen van de inventaris zijn: Het onderzoek en/of de bescherming mogelijk maken door historische documentatie samen te brengen, vergelijkingsmateriaal leveren als ondersteuning bij de handleiding van het restaureren/bouwen van een bakoven (hoe ziet een bakoven in jouw buurt er uit ?) en het publiek sensibiliseren: interactiviteit in de hand werken door vrijetijdsbesteding te bieden en geïnteresseerden te helpen.
Positief is dat de inventaris door het publiek zelf wordt aangevuld en verbeterd. Door de grote interesse groeit de inventaris daadwerkelijk en wordt hij opgevolgd. Omdat bakovens als "verplicht" uitgangspunt zijn gesteld, is het in te vullen formulier laagdrempelig gebleven. Men kan er desgewenst bijkomende informatie aan toevoegen. Er is ten slotte veel beeldmateriaal beschikbaar. Er zijn een aantal hiaten: doordat de inventaris door het publiek wordt aangevuld, is de inventaris niet systematisch aangepakt, niet volledig en niet altijd wetenschappelijk.

• Er is tevens een publicatie rond bakovens.6
• Het Regionaal Landschap Dijleland vzw is bezig met inventarisatie van ijs- en groentekelders. Groentekelders maken soms deel uit van een hoeve. Bedoeling is om een prioriteitenlijst op te stellen van welke objecten in aanmerking komen voor een opwaardering.7
• De heemkundige kring van de gemeente Baarle-Hertog maakte een inventaris op van rurale architectuur, in samenwerking met de Nederlandse gemeente Baarle-Nassau. Het is niet duidelijk waar deze gegevens beschikbaar zijn.
• Rosmolens in West-Vlaanderen: een zeer interessante, wetenschappelijke inventaris van dit verdwijnend type landelijk erfgoed voor West-Vlaanderen. Veel rosmolens verdwenen ondertussen. 8
• Anne Marie D'Hooghe maakte voor West-Vlaanderen een zeer interessante inventarisatie rond bergschuren. Nadeel is dat dit werk aan actualisatie toe is, zowel inzake de benadering van de typologie, de status van de gebouwen als van de adresgegevens. 9
• De provincie West-Vlaanderen werkt aan een inventarisatie en publicatie rond bergschuren, op basis van de talrijke metingen.
• Suzan Jurgens voerde in 2006 en 2007 in samenwerking met de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon een onderzoek naar de paalschuren (of hooibergen) in België. In de bijhorende inventarisatie werden 57 paalschuren bekeken.

1. 1. Trefois, C.V. 1980: Het boerendak, De plattegrondsvormen van zg. Frankische boerderijtypen, De bouw der boerenhoeven, Sint-Niklaas.
2. 2. Trefois, C.V. 1978: Ontwikkelingsgeschiedenis van onze landelijke architectuur, Antwerpen 1950, Sint-Niklaas.
3. 3. Trefois, C.V. 1941: De bouw der boerenhoeven in de Zuidelijke Nederlanden, Bijdrage tot de studie der ontwikkelingsgeschiedenis van de plattelandsche architectuur, Maerlantbibliotheek, Antwerpen.
4. 4. Goedseels, V. & Vanhaute, L. 1978: Hoeven op het land gebouwd. Een verhaal van boederijen, landschappen en mensen, Leuven ; Tielt ; Amsterdam.
5. 5. Ronse, A. & Raison, T. 1918: Fermes-Types et constructions rurales en West-Flandre.Plans, coupes, reproductions photographiques, hors-texte, planches en couleurs, planches en bis. 2 vol., Brugge.
6. 6. S.n. 2006: Vuurvast. Bakovens in Vlaanderen, Wijgmaal-Leuven.
7. 7. contactpersoon Koen Berwaerts
8. 8. Devliegher, L. 1983: Rosmolens in de Westvlaamse Kuststreek - 2de herziene uitgave, Provinciaal Museum van het Bulskampveld te Beernem, Katalogen en bijdragen 2, Brugge.
9. 9. D'Hooge, A.M. 1978: De bergschuren in de Vlaamse noordzeepolders, een bijdrage tot de studie van de West-Vlaamse landelijke bouwkunst, onuitgegeven licentiaatsverhandeling Universiteit Gent.